Događaj je organizovao Fakultet za poslovnu ekonomiju i pravo Bar.
Na promociji projekta LANDS u Baru predstavljeni su podaci o sušama, klizištima i rizicima koji pogađaju šest primorskih opština. Nauka, tehnologija i pametno planiranje sada postaju ključ za sigurniju i otporniju obalu.
Klimatski rizici, suše i klizišta – najugroženije područje Crne Gore pod lupom nauke
U Evropskoj kući u Baru održana je promocija međunarodnog projekta LANDS, finansiranog kroz Interreg EU IPA Adrion program, koji se bavi primjenom savremenih tehnologija za prevenciju klizišta i suša na području crnogorskog primorja.
Događaj je organizovao Fakultet za poslovnu ekonomiju i pravo Bar, uz prisustvo predstavnika lokalnih institucija, akademske zajednice i stručne javnosti.
Konferenciju je otvorio prof. dr Rajko Novićević, koji je istakao važnost komunikacija u nauci, te o vrijednosti ove inicijative. Na događaju su govorili doc. dr Ivana Tomašević, predstavnica projekta LANDS, i prof. dr Velibor Spalević sa Univerziteta Crne Gore, koji je predstavio rezultate obimnog istraživanja o klimatskim rizicima u šest primorskih opština.
Savremene tehnologije za upravljanje rizicima
Projekat LANDS ima za cilj da poveća upotrebu ICT rješenja u prevenciji klizišta i suša, te da unaprijedi kapacitete za istraživanje i inovacije malih i srednjih preduzeća. Projekat traje 30 mjeseci, a vodeći partner je razvojna agencija RERA S.D. iz Splita, istakla je Ivana Tomašević.
Posebnu vrijednost projektu daje primjena bežične mreže senzora (WSN), razvijene na Univerzitetu u Bolonji. Ovi senzori prikupljaju podatke u realnom vremenu, omogućavajući detaljno praćenje terena sklonih klizištima i područja izloženih suši. Ključ njihove efikasnosti je obrada velikih setova podataka („big data“), što omogućava preciznije predviđanje ekoloških rizika, istakao je doc. dr Nikola Abramović.
Pilot aktivnosti projekta sprovode se u Albaniji, Crnoj Gori, Italiji, Srbiji i Sjevernoj Makedoniji, sa ciljem stvaranja transnacionalne mreže preduzeća koja će u budućnosti instalirati i upravljati ovom tehnologijom.
Istraživanje klimatskih rizika na primorju
Prof. dr Velibor Spalević predstavio je dosadašnje rezultate istraživanja sprovedenog na području opština Bar, Budva, Herceg Novi, Kotor, Tivat i Ulcinj, koje se već suočavaju sa značajnim klimatskim i geološkim opterećenjem.
Ključne poruke izlaganja
Istaknuto je da klimatske promjene već sada dovode do sve češćih i intenzivnijih suša, dok geološki nestabilni tereni, posebno flišni predjeli, povećavaju rizik od klizišta. Obalni region predstavlja okosnicu ekonomije Crne Gore, zbog čega klimatski rizici direktno utiču na poljoprivredu, turizam, infrastrukturu i lokalne budžete. Naglašena je potreba modernizacije vodne i komunalne infrastrukture, bolje planske regulacije i ranog otkrivanja rizika.
Rezultati istraživanja: klizišta i suše
Klizišta. Najugroženija područja su opštine Herceg Novi, Kotor, Budva, Bar, Tivat i Ulcinj. Identifikovani su različiti tipovi klizišta, a najčešće se javljaju klizanja i odroni u flišnim i kraškim terenima. Procijenjena šteta na javnoj imovini iznosi 20–50 miliona eura, dok je šteta u sektoru malih i srednjih preduzeća oko 5 miliona eura, a na privatnim parcelama oko 10 miliona eura godišnje.
Suše. Posljednje tri godine obilježene su izuzetno sušnim ljetima, sa temperaturama koje redovno prelaze 30–35°C i jasnim deficitom padavina. Poljoprivredna proizvodnja trpi značajne gubitke, posebno u sektorima vinogradarstva, maslinarstva i stočarstva.
Ukupni zaključci. Klimatske promjene, geološka nestabilnost, ubrzana urbanizacija i nedovoljno ulaganje u infrastrukturu čine primorje jednim od najrizičnijih područja u Crnoj Gori. Upozoreno je da je neophodna integrisana procjena rizika i uspostavljanje sistema ranog upozoravanja – upravo ono što projekat LANDS uvodi kroz novu tehnološku platformu.
Šta predstavljeni rezultati znače za građane i privredu?
Prema riječima prof. Spalevića, predstavljeni nalazi nijesu samo naučni podaci, već osnova za konkretno djelovanje. Građanima donose bolju zaštitu imovine, sigurnije okruženje i stabilnije vodosnabdijevanje. Opštinama omogućavaju preciznije planiranje urbanističkih i razvojnih projekata, uz jasno definisane rizične zone. Poljoprivrednicima i MSP-ovima pomažu da smanje gubitke, povećaju otpornost proizvodnje i pravovremeno se pripreme za sušne periode. Turizmu obezbjeđuju stabilniju infrastrukturu i smanjenje rizika koji direktno utiču na imidž destinacije.
Poruka. Klimatski rizici više nijesu pitanje budućnosti, već stvarnost Crne Gore danas. Projekat LANDS, kroz uvođenje savremenih tehnologija i kreiranje mreže preduzeća koja će upravljati monitoring sistemima, predstavlja značajan korak ka modernizaciji upravljanja prirodnim hazardima.
Prof. Spalević je zaključio: „Moramo djelovati sada – jer ono što danas izgleda kao prirodna nepogoda, već sjutra postaje ekonomski i razvojni problem cijele države.“
